Modern Mimarlık İmtihanı: Muhit

Atatürk, bir gün Gazi Orman Çiftliği’nde bir inceleme yapmak üzere Tarım ve Milli Eğitim bakanlıklarından uzman ister. Maarif Vekili Mustafa Necati Bey beni görevlendirdi. Çiftlik arazisinin, şimdi GEE bulunan bomboş ve el değmemiş kısmını geziyorduk. Atatürk buranın nasıl değerlendirileceğini sordu. Ziraatçi arkadaş ‘ağaçlandıralım’. dedi. Bana sordu; ‘bir okul yeri olabilir’ dedim. O günlerde Ankara Erkek Muallim Mektebi için yer gerekli idi. Büyük Ata; ‘Öyleyse burada odun yetiştirmeyin; okul açıp adam yetiştirin’ dedi. Böylece orası Öğretmen Okulu yeri oldu; sonra da Gazi Eğitime geçti.

Orada, Ankara şehrinin epey haricindeki fakat Gazi Orman Çiftliği dahilindeki bomboş arazide 8 Ağustos 1927’de öğretmen okulunun temeli atma töreni yapılmış. Törende hazır bulunan devlet erkanının imzaladığı tutanak temele bırakılmış ve törende bulunmayan Gazi’ye ve İsmet Paşa’ya kutlama telgrafı çekilmiş. Tören için hazırlanan takta “Gazi Mustafa Kemal Pasa Muallim Mektebi” yazılıymış.

Vaktiyle bomboş bir arazinin ortasında olması öngörülen ve Mimar Kemalettin’in planlarına göre başlatılan fakat henüz temel aşamasındayken Ernst Egli’ye emanet edildiğini bildiğimiz inşaat iki sene içinde tamamlanmış. Egli hatıralarında, inşaat sürecinde Mimar Kemalettin’in planları aleyhine esaslı bir müdahalede bulunmadığını fakat inşaat maliyetini azaltmak için ufak tadilatlar yaptığını yazmış. Okul binası Mimar Kemalettin’in yapıları arasında sayılıyor ve binanın mimari tasarım paftaları O’nun projeler kataloğunda yer alıyor. Bina bugün Gazi Mahallesi’nde, Gazi Üniversitesi yerleşkesi içinde bulunuyor ve rektörlük binası olarak kullanılıyor.

Yapım surecinde Egli, Kemalettin ve Mustafa Necati’nin adinin karıştığı nahoş bir olayla da anılan, ilk yıllarında bilhassa Ankara’da coşkuyla karşılanan ve sonraki yıllarda Türkiye’ye katkıda bulunmuş bir çok ismin de yolunun düştüğü bu okulun ve binanın zamanda ve zeminde yayılışını kurcalamak istiyorum. Aradan geçen yıllar boyunca hemen Gazi Mektebi’nin yakınında bitmeye başlayan farklı okul binalarıyla gelişmeye başlayan ve bugün birden fazla üniversite ve lise yerleşkesini, yurtları, bakanlık binalarını vs. içeren bu muhit tanıdık pek çok mimarın da yapılarına rastlayabileceğiniz mimari laboratuvar olmuşa benziyor. Bu bağlamda İstanbul Üniversitesi Beyazıt Yerleşkesi ile karşılaştırmak güzel olabilir.

---